Miasto Rogoźno
Rogoźno Wielkopolskie (niem. Rogasen) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie obornickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Rogoźno. Rogoźno historycznie przynależy do Wielkopolski a ściślej rzecz ujmując do ziemi poznańskiej. W okolicach Rogoźna (rejon Ciesiel i Potulic) przebiega też granica pomiędzy dwoma wielkopolskimi krainami: ziemią poznańską na zachodzie oraz Pałukami na wschodzie. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. pilskiego.
Położenie [edytuj]
Rogoźno położone jest nad rzekami Wełną i Małą Wełną oraz nad Jeziorem Rogozińskim (ok. 140 ha, do 6 m głębokości), na wysokości ok. 63 m n.p.m., przy drodze krajowej nr 11 Katowice – Poznań – Piła –Koszalin - Kołobrzeg, ok. 40 km na północ od Poznania i ok. 50 km na południe od Piły. W mieście bierze początek droga wojewódzka nr 241 Rogoźno – Wągrowiec. Przez Rogoźno przebiega linia kolejowa Poznań – Piła – Kołobrzeg oraz nieczynna już linia Inowrocław – Krzyż Wlkp. Powierzchnia miasta wynosi 11,24 km².
Ludność [edytuj]
Według stanu z dnia 16 czerwca 2008 r., miasto Rogoźno liczyło 11 226 mieszkańców. Gęstość zaludnienia na obszarze miasta wynosi 997 osób/km². Na populację miasta składa się 5732 kobiet oraz 5474 mężczyzn. Obliczony na podstawie tych danych współczynnik feminizacji wskazuje, że na 100 mężczyzn przypada 105 kobiet.
Struktura wiekowa ludności Rogoźna przedstawia że osoby w wieku przedprodukcyjnym stanowią – 22,6%, produkcyjnym – 64,9% wieku poprodukcyjnym – 12,5% mieszkańców miasta.
Historia [edytuj]
Nazwa miasta pochodzi od rogoży (pałki wodnej). Najstarsze ślady grodziska wczesnośredniowiecznego pochodzą z VIII-IX wieku. Pierwsza wzmianka pisana z 1192 roku.
Już w I połowie XIII wieku Rogoźno było siedzibą kasztelanii, potwierdza to dokument z roku 1248 w którym wymieniony jest "Gneomir castelanus de Rogozna". Pomimo upadku znaczenia urzędu kasztelańskiego, rogozińscy kasztelanowie występowali aż do rozbiorów w XVIII wieku, choć stanowisko miało tu już jedynie charakter tytularny. Ostatnim kasztelanem rogozińskim był wspomniany w źródłach 22 stycznia 1787 roku Adam Milczewski h. Abdank (zmarły w 1804 roku). Kasztelanowie rogozińscy mieli prawo zasiadania w Senacie I Rzeczypospolitej, jako kasztelanowie mniejsi, zwani drążkowymi. W hierarchii senackiej plasowali się między innymi przed kasztelanami radomskimi, wieluńskimi, przemyskimi, chełmskimi, bydgoskimi czy warszawskimi.
W dokumencie z 1251 roku jest informacja, że Przemysł I nadał prawo lokacyjne Kostrzyna na wzór prawa używanego w Rogoźnie, ale z tej pierwotnej lokacji nie zachował się niestety dokument ani żadna inna wzmianka. Dokument lokacyjny Rogoźna wystawiony przez Przemysła II pochodzi z 1280 roku. W przywileju tym wspomina się, że zasadźcami są Jan i Piotr Dedz ówcześni właściciele miasta. Miasto lokowane było na prawie niemieckim, jakie obowiązywało też w Poznaniu. Przemysł II wybudował w Rogoźnie zamek modrzewiowy, o którym wspomina Jan Długosz w swej pracy pod tytułem „Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae". Król Przemysł II lubił Rogoźno, często tu przebywał, o czym świadczą dokumenty z lat 1284 i 1286. Miasto na trwale weszło do historii Polski 8 lutego 1296, kiedy Przemysł zginął tu zamordowany w zasadzce (prawdopodobnie dokonanej z inicjatywy bądź z udziałem margrabiów brandenburskich).
W 1750 roku miasto lokowano ponownie. Przy tej okazji sprowadzono liczną grupę niemieckich sukienników. W XVIII wieku był to jeden z najznaczniejszych wielkopolskich ośrodków sukienniczych. Mieszkańcy brali aktywny udział w powstaniu wielkopolskim 1918/1919. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zamordowali w okolicy ok. 12 tysięcy osób, m.in. pacjentów szpitala psychiatrycznego w podpoznańskich Owińskach.